DOLAR
18,6336
EURO
19,4066
ALTIN
1.051,84
BIST
4.874,34
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Çok Bulutlu
14°C
İstanbul
14°C
Çok Bulutlu
Pazartesi Çok Bulutlu
15°C
Salı Çok Bulutlu
15°C
Çarşamba Çok Bulutlu
16°C
Perşembe Hafif Yağmurlu
15°C

60 yıllık bir göç hikayesi! Misafirlikle başladı konut sahipliğine ulaştı

Fatma G. Kabasakallı – 30 Ekim 1961 yılında, Türkiye ile Almanya ortasında kopmaz bir bağ oluşturan bir “göç” köprüsü kuruldu. 1961 yılında …

60 yıllık bir göç hikayesi! Misafirlikle başladı konut sahipliğine ulaştı
NEREYE-GIDECEGINI-BILMIYORSAN-SANA-BIR-TAVSIYEMIZ-VAR.jpg
12.04.2022 19:36
0
A+
A-

Fatma G. Kabasakallı – 30 Ekim 1961 yılında, Türkiye ile Almanya ortasında kopmaz bir bağ oluşturan bir “göç” köprüsü kuruldu. 1961 yılında İstanbul’un Sirkeci tren garında bavullarla başlayan 3 günlük seyahat, 11. Peron olarak da anılan Münih Bahnhof’ta, gelen çalışanlar için özel olarak kullanılan durakta son buluyordu.

Almanya’dan bir davetle başlayan Türklerin evvel konuk emekçi, sonra göçmen statüsündeki Almanya kıssası, 60. yılında Türklerin bugün 3 milyonluk nüfusuyla Almanya’da “ev sahibi” yahut yerli” olduğu bir kuşağa kadar ulaştı. Konuk personeller, emeklerini verdikleri, her türlü zorluğu yaşadıkları yeni bir vatan sahibi oldular: Evvelce “acı vatan”dı ismi, artık ise “ikinci vatan”! Bugün dördüncü kuşağın yaşadığı, milletvekili, atlet, dünyaca ünlü bilim insanları yetişen Almanya’nın mesken sahibi oldular. Geçmişin acıları, bugünün entegrasyon süreci derken, geride her iki ülkede büyük dönüşümlere sebep olan 60 yıllık bir göç seyahati bıraktılar.

Türkiye ile Almanya ortasında yapılan işgücü mutabakatının 60. yılı, her iki ülkede pek çok aktiflikle kutlanırken, İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Goethe Enstitüsü’nün iş birliğinde bir dizi aktifliğin yanı sıra, yesyeni bir kitabın da lansmanı yapıldı. Koordinatörlüğünü Almanya’da çok uzun müddettir gazetecilik yapan Murat Tosun’un yaptığı “Misafir, Göçmen, Yerli: Almanya’ya İşgücü Göçünün 60’ıncı Yılı” isimli kitap, insan öykülerinin yanı sıra fotoğrafları ve uzman görüşleriyle tarihe not düşüyor. Türkiye’nin Almanya’ya göçü ve tesirlerini aslında yeni yeni keşfetmeye başladığını belirten Murat Tosun,  “Türkiye, Almanya’da yaşayan Türklerin hem ekonomik hem de milletlerarası imaj açısından artı bedellerini nispeten yeni görmeye başladı. Bugün Hasret Türeci ve Uğur Şahin çıktı, Türkiye de bundan gurur duydu. Lakin Almanya’daki Türklerin Türkiye’ye ekonomik katkısı 60 yıldır artarak sürse de bu pek bilinmiyor. Çok yüzeysel olarak kişi başına bin dolar üzere bir ekonomik katkı hesaplaması yapılıyor. Ben bunun daha ötesinde olduğunu düşünüyorum. İkincisi ise, artık Türkiye’nin mülteci meselesiyle başlayan bir göçmen sorunu var. Bu gelenler daha sonra yerli olmaya başlayacaklar. Kitabımızın ana konusu da oydu. 1961’de konuk olarak başlayan öykü, evvel göçmen sonra yerli olmaya dönüştü. Türkler 60 yılda Almanya’nın ayrılmaz bir modülü haline geldi. Türkiye de mültecilerle başlayan bu süreci ileriki yıllarda güçlü bir halde hissedecektir” dedi.

‘Bir muvaffakiyet hikâyesidir’

NEREYE-GIDECEGINI-BILMIYORSAN-SANA-BIR-TAVSIYEMIZ-VAR.jpg

Türk İşgücü Anlaşması’nın yıl dönümünde Almanya’nın büyük etkinlikler yaptığına dikkat çeken Tosun, Angela Merkel’in göç eden birinci jenerasyona Talisman mükafatı vermesinin ehemmiyetini vurguluyor. Ayrıyeten Almanya Dışişleri Bakanlığı’nın Ergün Çağatay’ın fotoğrflarıyla düzenlediği stantlar, iki kültürün birlikteliğini yansıtan, Almanya Cumhurbaşkanı’nın da katıldığı pek çok aktifliğin bilhassa bu sene dikkat çektiğini belirtti. Tosun “Almanya, göç ülkesi olduğunu kabul etmeyen bir ülkeydi. Alman devleti, 2000’lerden sonra bu hususta paradigma değişikliğine gitti. Almanya’nın göç ülkesi olduğu kabul edildi. Doğal kamuoyunun da bunu kabul etmesi gerekiyordu. Bunun için ahenk dorukları hayata geçirildi ve olumlu örnekler ön plana çıkarılmaya çalışıldı. Bana nazaran bunun iki sebebi var: Göç aksiliği ve çok sağ, ırkçılığı körüklüyordu. Bunun önüne geçmek için göç ülkesi olma gerçekliğinin kabul edilmesi gerekiyordu. İkincisi ise ekonomik açıdan Almanya’nın gelecekte de nitelikli göçe gereksinimi olduğu açık ve toplumu buna hazırlamak gerekiyor. Bu manada da Alman devleti göç olayına daha olumlu bakıyor” dedi. Türklerin Almanya’da başarılı olduğunu kaydeden Tosun, birtakım problemler olsa da Almanya’ya Türk göçünün bir muvaffakiyet öyküsü olduğunu vurgularken “Örneğin, Almanyalı Türkler, Fransa’daki Arap göçmenlerin ortaya çıkardığı problemleri çıkarmadı. Haklarını ararken demokratik yolları kullandılar. Tüm bu faktörlerle çok daha olumlu bir atmosfer ortaya çıkıyor” sözlerini kullandı.

İnce parmaklı Türk bayan işçiler!

İstanbul Sirkeci tren garından bavullarla başlayan coşkulu seyahat, acısıyla tatlısıyla pek çok dramı ve memnunluğu beraberinde getirirken, hem Türkiye hem de Almanya’da kültürel, toplumsal ve ekonomik pek çok dönüşümü de yarattı. Almanya’nın ekonomik mucizesinin ana aktörlerden biri olan “misafir işçiler” birinci devirler ranzalarda, neredeyse çalışma kampları nizamında çalıştı. Almanya’ya gidecek Türk bayanlar fabrikalardan talep edildiği biçimiyle ince parmaklı bayanlardan seçiliyor, emekçi olmak için başvuran bayanlar manikür yaptırıyordu. Zira ince parmaklı küçük eller, bilhassa montaj fabrikaları tarafından tercih ediliyordu. Türkiye’ye döviz kazandıran, fabrikalarda ucuz ve nitelikli personel olarak iktisada ivme kazandıran Türklerin, personel hayatlarının gerisinde ise, vakit içinde acı bir gurbet ve dram yaşanmaya başlamıştı.

1 milyon Türk paniği

1961’den emekçi alımının durdurulduğu 1973 yılına kadar çalışmak için 2,6 milyon Türk Almanya’ya gitmek istemiş, fakat 867 bini kabul edilmişti. 1973 yılına gelindiğinde ise, aile birleşiminin de tesiriyle Türklerin Almanya’daki sayısının 1 milyona ulaşması ülkede bir panik havası yaratmıştı.

Almanya da değişti

Türkiye kökenli göçmenler Alman toplumunda da değerli bir toplumsal dönüşümü tetikledi. Emekçileri süreksiz bir “misafir” olarak gören Almanya’nın bir göç ülkesi olduğunu kabul etmesinde Türklerin     rolü çok büyük. Entegrasyon konusu bilhassa 1980’lerden itibaren Alman siyasetinin kıymetli bir modülü haline geldi. Artık Almanya toplumunun bir kesimi, kültür sanat, spor ve bilim alanında dikkat çeken Türkler var. Mesut Özil, Uğur Şahin, Hasret Türeci bunlardan yalnızca birkaçı. Türkiye kökenlilerin, Almanya’daki diaspora toplumlarından tahminen de en kıymetli farkları, kimliklerini kaybetmeme konusundaki uğraşları, “özlerini koruyarak” Türkiye ile bağlarını hiçbir vakit koparmamış olmaları. Türkiye artık onlar için “gurbet” değil, yazın tatile geldikleri “memleket” algısına dönüştü. Türkiye ile Almanya ortasındaki 60 yıllık birliktelik, beraberinde bir “ortak yaşam” oluşturdu. Almanlar’ın 60 yıldır Türklerle yaşama marifetini göstermiş olmaları, göç ülkesi olduklarını kabullenmelerinin yanı sıra, Almanya’ya giden emekçiler tüm Türkiye’nin aklına ve ruhuna da göçü yerleştirmiş oldu.

Mercedes’li, fötr şapkalı ‘Alamancılar’

Kahramanları çok gerçek olan Almanya’ya göç tıpkı vakitte yeni bir kimlik de yarattı. Mercedes’iyle Türkiye’ye gelenlerin yarattığı rüzgar, fötr şapka üzere simgelerle kendini gösterdi. Türkiye’nin “Alamancılar” olarak nitelediği göçmenler, Türkiye’ye pek çok yeniliği birinci kez getiren bir topluluk oldu.

‘İki toplum iç içe geçti’

Türkiye kökenli göçmenlerin artık Almanya’da ekonomik manada önemli sermaye birikimine sahip olduğunu belirten Tosun, kültür ve sanat alanında birtakım eksikliklere de dikkat çekti: “1970’lerde bakkal ve dönercilikle başlayan girişimcilik, bugün ekonomik açıdan kıymetli bir yere geldi. Almanyalı Türklerin artık önemli bir sermaye birikimi var. Ekonomik açıdan gelişim yaşanmasına karşın kültür ve sanat alanında ise bu yeteri seviyede değil. Zira kültür ve sanat bir manada kentleşme kültürünün bir göstergesi. Yani sermaye, kültür ve sanatı takviyeler. Bu da aslında olağan bir süreç. Zira gidenler emekçi insanlardı. Bu müddet içerisinde çoğunluğun maksadı para kazanmak ve kazandıkları paralarla Türkiye’den konut almaktı. Vakit içinde kültür ve sanatın da istenilen seviyede gelişeceğine inanıyorum” dedi. Murat Tosun, her iki toplumun artık iç içe geçmiş durumda olduğunu tabir etti.

‘Uyum sözünü sevmiyorum’

İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin düzenlediği “Almanya’ya İşgücü Göçünün 60’ıncı Yılı” aktifliklerine katılan Eski Almanya Federal Meclisi Lideri Prof. Dr. Rita Süssmuth “entegrasyon yahut uyum” sözünü sevmediğini belirterek, “Bir kültüre ahenk sağlamak, başkasını unutmak demek. Birçok kişi entegrasyondan bahsedince yalnızca “diğerlerinden” bahsediyor, “bizden” değil. Bence kapsayıcılık değerli. Almanya’da bazen beşerler ‘kendi ülkemizde yabancı üzere hissediyoruz’ diyor ancak bu yanlış bir düşünce… Örneğin ABD dışarıdan gelenlerin çok değerli olduğunu pek uygun biliyor, fakat bu halde medeniyet geliştirilebilir. Almanya’daki Türkler çok güçlü, sorunu masaya getiriyo, tahlil için işin peşini bırakmıyorlar. Almanya’daki Türkler artık kabul ediliyor. Kapsayıcılık konusunda daha âlâ durumda olmamıza karşın bu mevzuda daha yolumuz var.”

 ‘Cartel ile Türkiye’deki beşerler Almanya’daki Türkleri hatırladı’

Mesleğindeki çıkışını Cartel kümesiyle yapan ve hâlâ müzik çalışmalarına devam eden Almanya kökenli Türk rapçi Erci E., Milliyet’in sorularını yanıtladı.

Kendinizi göçmen üzere hissediyor musunuz?

Almanya’da bana ‘sen Türk müsün Alman mısın?’ diye sorduklarında ben daima “Deutschtürke” derim. Yani göçmen geçmişi olan bir kişi değil, “Alman-Türkü”. Yoksa herkesi bir çuvalın içine atmış oluyorsun, yeni gelen Suriyeli göçmeni de lakin onun durumu farklı. İnsanın nereden geldiğini ve nerede olduğunu anlamak için bu türlü bir tarif daha gerçek bence.

Cartel göçmen ruhuyla mı yoksa Alman-Türkü ruhuyla mı yazıldı?

Göçmenlik o vakitler daha ağırdı, o yüzden “Göçmen Alman-Türkü” ruhuyla yazıldı diyebiliriz. Var olan bir nizamın haksızlıklarına olan isyan vardı o devir. Zira o vakit göçmenlik çok daha ağırdı ve Cartel müziklerinin hissiyatının içinde çok var bu. 93 – 94’te yapılan bir albüm, ortadan 26 sene geçti, daha çok vaktimiz vardı bu göçmen konusunu kavrayıp sona erdirmeye ve artık o noktadayız. Tıpkı vakitte dünya da değişti, bir Türkiyeli insan da sanki artık Amerika’da mı yaşasam, İngiltere’ye mi gitsem diyor. Evvelden bu uzaklıklar daha uzaktı, internet yoktu. O yüzden tekrar anlamak lazım. Fakat 60 yıllık göçümüzü anlatan bu kitapta farklı bir kıssa var. Bir ülke öteki bir ülkeyle muahede yapıyor, tam 60 yıl evvel ve ondan sonra planlı bir formda beşerler geliyor. Burada bir kaçma yok ve kalıcı olarak gelmiyorlar aslında.

Cartel albümü devrini nasıl tanımlıyorsunuz?

Cartel albümü vakti bir fırtınanın içinde üzereydik. Yaptığımız işin daha evvel yapılmadığını bilerek yaptığımız bir iş, yaşlarımız 21 ile 25 yaş ortası. Molln, Solingen ırkçı taarruzlar olmuş. O dönemki hırçınlığımız, ‘yeter artık’ durumumuz… Hiçbir şeyden korkmuyorduk. Annemiz babamız birinci gelen kuşak olduğu için hiçbir vakit o topluma ilişkin olmamış, gerimizde güçlü bir lobimiz yoktu. Bunların hepsi birikti, konuşamamak, dillendirememek bunu, kendimizi söz edememek bizi bu türlü bir patlamaya sevk etti. Bugün bunu konuşuyorsak, görüyoruz ki ne kadar değerliymiş ve ne kadar lazımmış bilhassa Almanya’da yaşayan Türkler için.

Bugün hâlâ beşerler teşekkür ediyor Cartel müzikleri için. Bu olağan planlı değildi ve bu türlü bir başarıyı parayla da satın alamazsın, zira beşerden insanaydı. Sevindiğim öbür bir nokta ise şu, Türkiye’deki beşerler, Cartel’den ötürü Almanya’daki Türkleri hatırladı. Natürel herkesin uzaktan bir akrabası tahminen vardı fakat biraz unutulmuş üzereydik, devletimiz de çok ilgilenmiyordu ve orada da yer edinememiştik. Ayrıyeten iki kültürle yaşamak bugün artık dünyanın konusu… Özünü unutmadan öteki bir insan olmak, çok verimli ve hoş bir şey. Ne yaparsan yap iki kültürlü olmak verimliliğe yansıyor.

Bugün artık o fırtınalı periyot yok mu?

Göç yahut öteki mevzular olsun, şu an tam bir isyanı ve gerçekleri anlatan müzikler gerektiriyor. Müzik için aslında tam bir ihtilal devri. Fakat özgürlük alanları çok daraldı. İnsanız yalnızca ve ortak eşitlik üzerine bir ömür formu arıyoruz hepimiz. Ben gerçek özgürlük istiyorum bu hayatta. Dünya durumunu anlatabilirsin, korona siyasetleri ve göçün sebebi anlamsız savaşlar, bunlardan bahsedilmeli. Bunları yazmalı, her gün bu hususlarda müzikler yazmalı.

 Artık gurbet kalmadı!

Türkler Almanya’da madenler ve fabrikalardaki ağır işlerde çalışırken gurbeti yaşadı, ama bugün dördüncü jenerasyonun Türkiye algısında gurbet kavramı yok. Zira dördüncü kuşağın Türkiye’ye bağlılığı farklı hislerle sürüyor.

Yalnız başlarına başladıkları seyahat bir müddet sonra aile birleşimleriyle gitgide büyüdü. Lakin sayıları ne kadar artarsa memleket hasreti ve gurbet o kadar arttı. Gurbet, Almanya’daki hayatlarının bir modülü oldu, sazıyla, darbukasıyla, tespihiyle gitseler, Kreuzberg’de birebir bölgede yaşasalar da memleket hasreti hiç bitmedi. Birinci ve ikinci kuşak Türk çalışanlarla birebir periyotta yaşamış Cem Karaca da bu gurbeti müziklerine yansıttı. “Çok uzaktan fetva ile bilinmez / Alamanya gurbetinin halleri / İşten konuta, meskenden işe dönülmez / Alamanya milletinin dilleri” kelamlarıyla yaşanan zorlukları ve gurbeti derinden anlatan bu müzik Türkiye’de de gurbeti tekrar hissettirdi. Göçle birlikte aileler bölündü, birleşti… Göç edenlerin yanı sıra, annesi, babası Almanya’ya giden çocuklar hasretin ve gurbetin Türkiye’deki baş kahramanı oldu. 60 yıl evvel Almanya’ya giden birinci Türk çalışanlarının akabinde bugün Almanya’da dördüncü jenerasyon Türk kökenliler yaşıyor. Dünyaya entegre, birtakımı Türkçe bile bilmeyen bu dördüncü kuşağın Türkiye’yle bağı daha farklı siyasi ve kültürel dinamiklere dayanıyor.

Gurbet mi, o da ne?

Bugün dördüncü jenerasyonun yaşadığı Almanya’da “gurbet” olgusunun artık kalmadığını belirten Murat Tosun “Türkiye’de hâlâ ‘gurbetçi’ kavramı kullanılıyor. Almanya’da yaşayan biz Türkler bunu kanıksadık artık önemsemiyoruz. Almanya’daki Türkiye kökenliler için gurbet kavramı 20 yıl öncesine kadar geçerliydi lakin artık değil. Evvelce bağlantı bu kadar gelişmemişti. Artık uçaklar dolmuş üzere çalışıyor. Gurbet kavramı, 1960’larda çok travmatik bir his olarak vardı. Bilhassa birinci jenerasyonun yaşadığı gurbet duygusu çok ağırdı. Birinci kuşaktan hâlâ hayatta olan bireyler var. Ben onlara ‘son kahramanlar’ diyorum. Köyden çıkıp, hayatlarında hiç kent görmemiş pek çok insan Almanya’ya gitti, gece gündüz çalışıp, bir şeyleri başardı. Bu inanılmaz da bir travmatik duygusal bir tortu bıraktı onlarda. Zira ailelerinden, sevdiklerinden ayrıldılar. Benim öykümde de bu türlü bir durum var. Ben de 40 günlükken annem beni anneanneme bırakmak zorunda kaldı. Bu beşerler önemli bir fakirlik sebebiyle Almanya’ya çalışmaya gitti. Türkiye’ye yıllar sonra geldiklerinde Kapıkule’den ülkeye girdiklerinde eğilip toprağı öperlerdi. Çocukluğumda çok şahit oldum bu manzaralara. Hasebiyle gurbet o vakit ağırdı fakat artık değil. Bu, artık bu beşerler Türkiye’yi sevmiyor manasına gelmiyor. Türkiye de onlar için hâlâ bir vatan. Ancak Almanya’da en az Türkiye kadar bir vatan oldu.”

Irkçı ataklar

Almanya’da 1985 yılında Berlin duvarının yıkılışı, Alman toplumunda coşkuyla karşılansa da yabancı düşmanlığıyla tetiklenen çok sağcı ve Neo-Nazi kümeler da kendine birleşmiş bir ülkede, daha geniş bir siyasi alan buldu. Türkler de Müslüman kimlikleriyle baş düşman ilan edildi. 1990’li yıllara gelindiğinde Müslüman Türklere yönelik taarruzlar arttı. 1992’de Molln’de, 1993 yılında ise Solingen katliamı olarak bilinen kundaklama olayında 8 Türk’ün yanarak hayatını kaybetmesi Almanya’daki Türk toplumunda tamiri imkânsız yaralar açtı. Tahminen de bugün Türkiye’den bakınca “içlerine kapalı bir grup” olarak görünen “Alamancılar”, kendilerini korumak için bu yola başvurmuştu. Gerçekten Türkiye’de de bazen dışlanan, ülkesine döndüğünde ülkesindeki değişimi tıpkı süratte yakalayamamasından ötürü küçümsenen bir göçmen kümesi vardı artık. Anıları ve memleket hisleri Türkiye’de, akılları Almanya’da kalan bir göçmen topluluk.

‘Söyle Almanya’

Türkiye-Almanya İşgücü Anlaşması’nın 60. Yılına özel olarak, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı dayanağıyla Ekrem Aydın direktörlüğünde “Söyle Almanya” klibi hazırlandı. Almanya kökenli Türk müzisyen Erci E’nin de yer aldığı klipte, Almanya’da yaşayan onlarca Türk müzisyen, kelamı ve müziği Özdemir Erdoğan’a ilişkin “Gurbet” müziğini çaldı ve seslendirdi.

NEREYE-GIDECEGINI-BILMIYORSAN-SANA-BIR-TAVSIYEMIZ-VAR.jpg
ETİKETLER: , , , ,
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.