DOLAR
17,9220
EURO
18,2803
ALTIN
1.022,97
BIST
2.750,49
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Açık
32°C
İstanbul
32°C
Açık
Salı Parçalı Bulutlu
30°C
Çarşamba Az Bulutlu
28°C
Perşembe Az Bulutlu
30°C
Cuma Az Bulutlu
29°C

Çip krizi birinci değil! 48 yıl sonra Avrupa’da sinema başa mı sarıyor?

İhsan Dindar / Milliyet.com.tr – Bir müddettir tüm dünyanın ana gündem unsuru olan koronavirüs, sebep olduğu can kayıpları, ağır hadiseler üzere …

Çip krizi birinci değil! 48 yıl sonra Avrupa’da sinema başa mı sarıyor?
NEREYE-GIDECEGINI-BILMIYORSAN-SANA-BIR-TAVSIYEMIZ-VAR.jpg
14.11.2021 18:36
0
A+
A-

İhsan Dindar / Milliyet.com.tr – Bir müddettir tüm dünyanın ana gündem unsuru olan koronavirüs, sebep olduğu can kayıpları, ağır hadiseler üzere aksiliklerin yanı sıra hayatın farklı alanlarını da direkt etkilemeyi sürdürüyor. Salgın, toplumsal boyutta yarattığı sıkıntıların yanı sıra  global çapta ekonomik sıkıntıların da artmasına neden oluyor. Üstelik salgının yarattığı bu sorun, farklı düzeylerde dahi olsa tüm ülkeleri bir formda tesiri altına alıyor. Tüm dünyada tesirleri devam eden pandemi, esasen sinyalleri daha evvelden de alınmaya başlayan çip krizinin, daha da büyümesine neden oldu. Tedarikte yaşanan meselelerin yanı sıra üretimin aksaması nedeniyle pek çok kesimde üretim durma noktasına geldi.

Bilişim kesiminden otomotive kadar iktisadın kıymetli iş kollarında yaşanan bu orta mal ıstırabının, pandeminin direkt neden olduğu kısıtlamaların kalkmasına karşın bir müddet daha devam edeceği öngörülüyor. Ekonomistler tedarikteki bu sorunun ekonomilerde birebir anda hem sakinlik hem enflasyona yani öbür bir deyişle stagflasyona yol açabileceği kaygısı de taşıyor.

TÜM DÜNYA İKTİSADINI ETKİLİYOR

Son vakitlerde sıklıkla duyulmaya başlanan bir kavram olan stagflasyonla dünya, geçmişte de pek çok defa karşı karşıya kalmıştı. Üstelik bunlardan bir tanesi direkt dünyanın en büyük ekonomilerini etkilemiş ve düzelmesi yıllar sürmüştü.

NEREYE-GIDECEGINI-BILMIYORSAN-SANA-BIR-TAVSIYEMIZ-VAR.jpg

ARAP-İSRAİL SAVAŞI DÖNÜM NOKTASI

1973’teki Arap-İsrail Savaşı ya da öteki ismiyle Yom Kipur Savaşı’nda, Batılı ülkelerin İsrail’i desteklemesi nedeniyle dünyanın en kıymetli petrol üreticisi ülkeleri pozisyonundaki Arap devletleri ve İran, bir ambargo kararı alır. 6 Ekim 1973 tarihinde başlayan Arap-İsrail savaşında, ABD’nin İsrail’e verdiği açık dayanak ve yardımlar nedeniyle Arap devletleri birinci olarak bu ülkeye ambargo uygular. Karar, akabinde başta Hollanda olmak üzere öbür Avrupa ülkeleri ve Japonya’yı da kapsayacak biçimde genişletilir.

ABD ve Hollanda’nın İsrail’e, lojistik takviye noktasında kilit role sahip olmalarının yanı sıra dünyanın en kıymetli petrol şirketlerinin de bu ülkelerden olması sebebiyle 16 Ekim 1973’te ambargo kararı açıklanır. Bu ambargo kararı, 1944 yılından bu yana yürürlükte olan ve global piyasaların da belirleyicisi pozisyonundaki Bretton Woods Anlaşması’nın ihlali olarak görüldüğü için Batı’da büyük yankı uyandırıp reaksiyon çeker.

PETROL İÇİN KARNE

Arap üyeleri ve İran’ın aldığı bu ambargo kararıyla üretimi durdurmalarının akabinde kısa müddette ABD ve Amerika’da petrol kıtlığı yaşanmaya başlar. ABD, bilhassa Alaska’da bulunan petrol yataklarıyla kendi gereksinimini karşılama noktasında üretimi artırırken, tıpkı bahta sahip olmayan Avrupa ülkeleri daha sorunlu günler geçirir. O denli ki pek çok ülkede petrol, karneyle verilmeye başlanır.

Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Katar, Kuveyt ve İran’ın tek taraflı olarak petrol fiyatlarını yüzde 17 düzeylerinde artırıp üretimi de azaltmalarıyla başlayan kriz, en çok da Avrupa’nın gelişmiş ülkelerini etkilemeye başlar. Yarattığı ekonomik meselelerin yanı sıra siyasal ve toplumsal karışıklıklara yol açan ve literatüre de ‘1973 Petrol Krizi’ olarak geçen hadisenin tesirleri, Arap-İsrail Savaşı’nın bitmesinden sonra da devam eder.

O denli ki Yom Kipur Savaşı olarak da bilinen ve İsrail ile pek çok ülkeyi karşı karşıya getiren savaş, 26 Ekim 1973’teki ateşkesle sona erer. Fakat Libya, kendi tasarrufuyla bu kararı uygulamayı sürdürür. Öte yandan 5 ay süren bu ambargonun yol açtığı ekonomik buhran hem daha uzun sürecek hem de tesirlerini yıllar sonra bile hissettirmeye devam edecekti. Bu periyoda dair en akılda kalıcı şeylerden biri akaryakıt istasyonlarında yaşanan uzun kuyruklar olmuştu.

‘EN ÇOK ETKİLENEN AVRUPA ÜLKELERİ OLUYOR’

İstanbul Rumeli Üniversitesi, İktisadi, İdari ve Toplumsal Bilimler Fakültesi Dekan Yardımcısı Dr. Armağan Örki, bu süreçte yaşananları şöyle anlatıyor: “Süreci, Arap-İsrail Savaşı tetikledi. Savaş öncesinde de OPEC üyeleri üretimi azaltma niyetindeydi. Bu kararı aldıklarında da en çok etkilenenler İsrail’i destekleyen Avrupa ülkeleri oluyor.”

1973 Petrol Krizi’nde önemli bir endüstrileşmesi bulunmayan ülkelerin bu durumdan, gelişmiş ülkeler kadar çok etkilenmediklerini vurgulayan Dr. Armağan Örki, ambargonun tesirlerinin 5 ila 10 yıl ortası bir müddette devam ettiğini belirtti. Fakat sürecin uzun vadede Avrupa ülkeleri için bir avantaja dönüştüğünü hatırlatan Örki, bu devirde Almanya üzere ülkelerin alternatif güç kaynağı arayışlarına başladıklarını da kelamlarına ekledi.

Almanya’nın öncülük ettiği bu arayışta ülkelerin güneş ve rüzgar üzere alternatif güç kaynaklarına yöneldiği tabir eden Dr. Armağan Örki, gibisi bir atılımın Japonya’dan da geldiğini hatırlattı. Almanya’nın Türkiye’den daha kuzeyde olmasına karşın uzun yıllardır güneş gücü altyapısı bulunması nedeniyle hatırı sayılır bir ölçüde güç ürettiğini de vurgulayan Dr. Örki, yaşanan bu mecburiyetin ülkeleri alternatiflere yönlendirdiğini söz etti.

Üretimde yaşanan bu aksamaların endüstriyi etkileyeceğini, bunun da hem işsizliğin hem de enflasyonun artmasına neden olacağını hatırlatan Dr. Örki, kısa müddette üretimin azalıp eser fiyatlarında artışın gözleneceğini belirtti. Dr. Armağan Erki, son olarak eserlerdeki bu fiyat artışının önüne geçilebilmesi için uzun vadede ya üretim artırılması ya da teknik boyutta bir muadilinin oluşturulması gerekliliğine vurgu yaptı.

Tıpkı 1973’teki petrol krizi üzere çip krizinin de tesirlerinin misal bir uzunlukta müddete yayılıp yayılmayacağını ilerleyen süreçte belirli olacak. Lakin sorunun bir an evvel tahlile kavuşturulabilmesi için tedarik sorunun çözülmesi öncelikli adım olarak karşımıza çıkıyor. Bununla birlikte salgına karşı aşılama çalışmalarının sürat kazanması ve bu sayede toplumsal bağışıklığın oluşması olağana dönüş için bir başka öncelik.

NEREYE-GIDECEGINI-BILMIYORSAN-SANA-BIR-TAVSIYEMIZ-VAR.jpg
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.