DOLAR
18,4191
EURO
17,8508
ALTIN
973,15
BIST
3.281,61
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul
Açık
24°C
İstanbul
24°C
Açık
Pazar Açık
25°C
Pazartesi Az Bulutlu
27°C
Salı Az Bulutlu
25°C
Çarşamba Az Bulutlu
25°C

Geleceğin ‘besin kaynağı’ böcekler olacak! Birinci kere onay verildi

Gülşah Karaman / Milliyet.com.tr – Dünyada iklim krizinin günden güne derinleştiği ve acil tahlillerin gerekli olduğu bu süreçle karşı karşıyayız …

Geleceğin ‘besin kaynağı’ böcekler olacak! Birinci kere onay verildi
NEREYE-GIDECEGINI-BILMIYORSAN-SANA-BIR-TAVSIYEMIZ-VAR.jpg
13.04.2022 06:24
0
A+
A-

Gülşah Karaman / Milliyet.com.tr – Dünyada iklim krizinin günden güne derinleştiği ve acil tahlillerin gerekli olduğu bu süreçle karşı karşıyayız. İnsanlık, besin güvenliği-egemenliği ile iklim krizine tahlil bulma ortasında sıkışmış durumda. Uzmanlar ise iklim krizi sebebiyle dünya ana besin sistemlerinde oluşan daralma ve kıtlıkla uğraş etmenin yanında, sürdürülebilirlik ismine tahlil yolları araştırmaya devam ediyor. 

Dünyada nüfus ve refah artışının bir sonucu olarak et talebinin 2050 yıllarında yüzde 75 oranında artması beklendiğini söyleyen Beslenme ve Diyetetik Kısmı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Nihal Büyükuslu, iklim kriziyle uğraş için et tüketimi hakkında toplumu bilinçlendirecek açıklamalarda bulundu.

NEREYE-GIDECEGINI-BILMIYORSAN-SANA-BIR-TAVSIYEMIZ-VAR.jpg

KIRMIZI ET 2 KAT DAHA FAZLA ZİYAN VERİYOR

Dünya çapında et üretiminin, bitki bazlı besin üretiminden iki kat daha fazla kirliliğe neden olduğunu söyleyen Doç. Dr. Nihal Büyükuslu, global besin üretiminin, insan faaliyetleri tarafından yayılan tüm gezegeni ısıtan gazların üçte birinden sorumlu olduğunu vurguladı. Besin üretim sisteminin yılda 17,3 milyar metrik ton sera gazı salınımına neden olduğunu aktaran Nihal Büyükuslu, gaz salınımının tüm global emisyonların yüzde 35’ini oluşturduğunu söz etti.

ET VE BİTKİSEL ÜRETİM ORTASINDAKİ EMİSYON FARKI ÇOK BÜYÜK

1 kilo buğday üretiminde 2,5 kg, 1 kilo sığır eti üretiminde 70 kg emisyon açığa çıkıyor. Besin olarak kullanılan geviş getiren hayvanların yalnızca yetiştirilmesi değil, çiftlik hayvanı yemi üretimi de besin emisyonlarında aktif bir faktör yaratıyor. Besin üretiminden kaynaklanan global sera gazı salınımının yüzde 57’si hayvansal besin üretiminden (hayvan yemi dahil), yüzde 29’u bitkisel bazlı besinlerden ve yüzde 14’ü öbür kullanımlardan kaynaklanıyor.

Doç. Dr. Nihal Büyükuslu toplam emisyonların değerli kısmının tarım toprağı idaresi (%38) ve arazi kullanımından (%29) geldiğini söyledi. Lakin buna en büyük katkı sağlayanların sığır eti (%25) ve pirinç (%12) olduğunu; bölge olarak en fazla sera gazı salınımının Güneydoğu Asya ve Güney Amerika tarafından gerçekleştirildiğini belirterek, “Besin yetiştirilmesinden kaynaklanan emisyonların neredeyse dörtte birini tek başına sığır eti oluşturuyor” dedi.

KIRMIZI ET YERİNE TAVUK VE BALIK ÖNERİLİYOR

Et üretimi çevresel değişiklikler, sera gazı emisyonları, hayvan refahı ve toprak suyu kullanımında kritik bir faktör olarak kabul ediliyor. Hayvansal besin kaynakları, karbon ve su ayak izleri yüksek olan üretimler olarak nitelendiriliyor. Mahsul yetiştirme sistemi ile karşılaştırıldığında, hayvancılık ve bilhassa geviş getiren hayvan yetiştiriciliğinin hava kirliliği üzerinde daha fazla tesire sahip olduğunu açıklayan Doç. Dr. Büyükuslu, bu nedenle kırmızı et ve süt eserlerinin tavuk, balık, yumurta ve zerzevat bazlı bir diyetle değiştirilmesini öneriyor.

1 KİLO HAYVANSAL PROTEİN İÇİN 16 KİLO BİTKİSEL PROTEİN GEREKLİ

Doç. Dr. Nihal Büyükuslu, hayvansal protein üretmek için kullanılan bitkisel besin unsurlarının oranını vurguladı. Büyükuslu, “Bir sığırın ağırlığını bir kilogram artırmak için ortalama olarak 11 kg bitkisel besin unsuru gerekli. Bölümden çıkan atıklar da hesaba katıldığında, 1 kg et elde etmek için 15 kg hayvan yemine gereksinim var. Hesabı bitkisel besin hususlarının tartısından fazla proteinler açısından yaparsak, 1 kg hayvansal protein üretmek için 16 kg bitkisel protein olması lazım” dedi.

SERA GAZLARININ TEK KAYNAĞI BESİN ÜRETİMİ DEĞİL

Sera gazları insan, bitki ve hayvanların oluşturduğu ekosistemin atmosfer sıcaklığını korumak için kıymetli rol oynuyor. Fakat sera gazlarının tek kaynağının besin üretiminin olmadığını belirten Büyükuslu, “Sera gazlarındaki artışın %49’u güç kullanımı, %24’ü endüstriyel üretim, %14’ü ormansızlaşma ve %13’ü ziraî faaliyetlerden kaynaklanıyor. Sonuçta atmosferde CO2, CH4, N20, CFC üzere sera gazları birikerek iklim değişikliğine yol açıyor” diye belirtti.

HİNDİSTAN DÜNYADA EN FAZLA BÜYÜKBAŞ HAYVANA SAHİP 

Günümüzde et tüketimi nedeniyle hayvansal besin emisyonlarında en büyük hissenin Güney Amerika’ya, akabinde Güney ve Güneydoğu Asya’ya ve akabinde Çin’e ilişkin olduğunu söyleyen Nihal Büyükuslu, “Dini nedenlerden ötürü sığır eti tüketimi düşük olmakla birlikte dünyada en fazla büyükbaş hayvan varlığına sahip ülke 371 milyon 700 bin baş ile Hindistan’dır. Hindistan’ı sırasıyla Brezilya, Çin ve ABD takip ediyor. Dünya nüfusu artışına paralel olarak kısımlık hayvan sayısı da artış gösteriyor” diye konuştu.

‘HAYVANSAL KAYNAKLARI AZALTIP BİTKİSEL BESLENMEYE YÖNELMELİYİZ’

Nihal Büyükuslu, sonuç olarak başta sığır olmak üzere geviş getiren büyükbaş ve küçükbaş hayvanların tüketilmesinin, karbon emisyonu ve tatlı su kaynaklarının ağır kullanılması açısından etrafa kıymetli bir yük oluşturduğunu söyledi. Büyükuslu, “Günlük diyetimizde hayvansal kaynakların azaltılması ve yerine bitkisel kaynakların tüketilmesi, etraf üzerinde olumlu tesir oluşturacaktır. Global karbon emisyonunu bir duvar olarak düşünürsek her bir tuğlanın uzaklaştırılması duvarın yıkılmasına katkı sunar. Kısaca et tüketiminin sonlandırılması tabiata olumlu yansıyacaktır” sözlerini kullandı.

Büyükuslu, “Özellikle kırmızı et tüketimini azaltmak ve diyeti daha az karbon emisyonu üreten beyaz et ve daha çok bitkisel protein kaynaklarına yöneltmek, doğayı müdafaa açısından kıymetli adımlar olacaktır” tavsiyesinde bulundu.

ET LEZZETİNİ VE DOKUSUNU VEREN KAYNAKLAR ÜRETİLECEK

Beslenme modellerinin gelecekte nasıl şekilleneceğine dair birçok yaklaşım var ve yeni alternatif besin kaynaklarının elde edilmesi konusunda çalışmalar süratle devam ediyor. “Doğal kaynaklardan sağlanan protein kaynakları yetersiz” diyen Nihal Büyükuslu, hayvansal protein eksikliğini gidermek için laboratuvarda üretilen et dışında alternatif kaynak olarak bitkiler, böcekler ve mikroalglerden yararlanılacağını söylüyor. Bu manada laboratuvarda geliştirilen et eserlerinin insan besin zincirine katılmasıyla çiftlik hayvan sayılarının azalması mümkün olabilecek. 

BİTKİ BAZLI ET GERÇEK BİR ET LEZZETİNE DÖNÜŞECEK

Bitki bazlı et, laboratuvar bazlı etten farklı. Rastgele bir hayvansal eser kullanmak zorunda kalmadan gerçek sosis, sığır eti ve öbür etlerin lezzetini, dokusunu vereceğini söyleyen Büyükuslu, “Örneğin, soya proteini, buğday glüteni ve fasulye unu, fındık üzere çeşitli protein tipleri, et ile emsal tat ve doku üreten harika et alternatifi kaynakları olarak kabul edilir” dedi.

BÖCEKLER BESİN OLARAK KULLANILACAK

Yemek kurdu-protein çubukları, böcek burgerleri ve böcek unundan yapılmış eserlere ne kadar hazırız? “Menülerimize böcek eklemek, dünyanın besin tedarik meselelerinin üstesinden gelmeye yardımcı olabilir” diyen Doç. Dr. Nihal Büyükuslu, “Ülkemizde bu çeşit beslenme kabul edilebilir üzere görünmese de 130’dan fazla ülkede ve varsayımı 2 milyar insan için böcekler, kurtçuklar ve cırcır böcekleri günlük beslenmenin klâsik bir kesimi. Böcekler, çok sayıda protein, bedelli vitaminler ve mineraller sağlar. AB’de Mayıs 2021 prestijiyle sarı yemek kurtlarının (tenebrio molitor) insan tüketimi için kullanılmasına birinci sefer onay verildi. Öteki böceklerin kullanımı da sırada” bilgilerini paylaştı.

LABORATUVARDA ÜRETİLEN ET ESERLERİ ÇİFTLİK HAYVANI SAYISINI AZALTACAK

Gelecekte, laboratuvarda üretilecek et eserlerinin, çiftçilikle alakalı çevresel tesirleri ve hayvan refahı sıkıntılarını azaltmak için kâfi olup olmayacağı uzmanlar tarafından tartışılıyor. Hayvansal besin kaynaklarının sürdürülebilir sistemlere dönüştürülmesinin, iklim değişikliğinin tesirlerini azaltmaya değerli ölçüde katkı sağlayacağını belirten Doç. Dr. Nihal Büyükuslu, “Laboratuvarda geliştirilen et eserlerinin insan besin zincirine katılmasıyla çiftlik hayvan sayılarının azalması mümkün olabilecek. Bu tahlil, hayvan refahı meselelerini azalttığı üzere hayvan yetiştiriciliğinin ortaya çıkardığı çevresel tesirleri de ortadan kaldırabilecek” biçiminde konuştu.

TEDBİR ALMAZSAK GELECEKTE BESİN GÜVENLİĞİ ÖNEMLİ PROBLEMLERLE KARŞILAŞACAK

Beslenmede seçilen besinler ferdî tercihe bağlı ve bu tercihlerin zorla değiştirilmesi mümkün değil. Lakin beşerler iklim değişikliği konusunda gereğince sorumluluk sahibi ise, beslenme alışkanlıklarını değiştirmeyi önemli olarak düşünmeliler. Doç. Dr. Nihal Büyükuslu, sürdürülebilir besin ve beslenme siyasetlerinin oluşturulması ve uygulanması bahislerinde gerekli adımların atılması gerektiğini savundu. Büyükuslu, “Aksi takdirde gelecekte besin güvenliği önemli sıkıntılarla karşı karşıya kalacak ve çocuklarımızın, torunlarımızın üzerine önemli bir yük binecek. Kırmızı et üretimine ve tüketimine yönelik yüksek talep, etraf, toprak suyu, kirlilik, sera gazı emisyonu ve biyolojik çeşitliliği tehdit etme potansiyeline sahip. Ferdî sorumluluk çerçevesinde yeme alışkanlıklarımızı gözden geçirmeliyiz. Diyet değişimlerine uygun tarım uygulamaları yine revize edilmeli ve bu mevzu daima olarak gündemde tutulmalı” vurgusunu yaptı.

‘BESLENME HALİ ETRAFA OLAN TESİRLERİYLE BİRLİKTE HESAPLANMALI’

Besinlerin üretimleri sırasında karbon emisyonu artışına ve etrafta yarattıkları aksiliklere bakılarak günlük diyetlerin yine modifiye edilmesi gerektiğini söyleyen uzmanımız, “Beslenme planları, insanların ihtiyaçları olan güç ve besinlerin ne kadar alındığının belirlenmesi dışında etrafa olan tesirleri de (karbon ve su ayak izi) dikkate alınarak belirlenmeli. Et, peynir, süt üzere hayvansal kaynakların yerine bitkisel kaynaklar diyetlerimizde artırılmalı” halinde tabir etti.

PLASTİK KİRLİLİĞİ TÜM CANLILARI ETKİLİYOR! TAVUKTA, SIĞIRDA,TUZDA…

Tek kullanımlık plastik eserlerin süratle artan üretimi, dünyanın bunlarla başa çıkma kabiliyetini aştığından, plastik kirliliği en acil etraf meselelerinden biri haline geldi. Münasebetiyle bu kirlilik çiftlik hayvanları dahil dünyadaki tüm canlıları etkiliyor. Mikroplastik olarak tanımlanan olan 5 milimetreden küçük plastik modülleri okyanuslardan eriyen buzul kütlelerine, topraktan havaya tüm gezegene yayılmış durumda. Büyükuslu, “Besinlerde yapılan tahliller sonucu deniz eserlerinde, tavukta, sığırda, suda, tuzda mikroplastik bulunmuş ve dahası bitki köklerinden bitki yapısına girebildiği bile tespit edilmiştir. Unutulmamalıdır ki çiftlik hayvanlarının besinleri kıymetli derecede bitkisel kaynaklardır. Bu durumda mikroplastiklerin su ve hava dışında besin yoluyla hayvanlara geçmesi de kelam konusu” açıklamasında bulundu.  

DÜNYA GENELİNDE 1,5 MİLYAR İNEK KİRLETİCİ GAZ YAYIYOR

Son kestirimlere nazaran, besin için yetiştirilen ve kesilen hayvanlar global iklim değişikliğini hızlandıran atmosferik metanın üçte birine tekabül ediyor. Bunun inek üzere geviş getiren hayvanların yemlerini sindirirken üretilen metan gazı olduğunu belirten Büyükuslu, “Dünya genelindeki 1,5 milyar inek ve milyarlarca küçükbaş hayvanın metan dahil onlarca kirletici gaz yaydığı biliniyor” diye konuştu.

EN BÜYÜK SORUN YALNIZCA BU DEĞİL!

Türkiye İstatistik Kurumu, 2020 yılına ait hayvansal üretim istatistiklerine nazaran büyükbaş hayvan sayısı 18 milyon 158 bin, küçükbaş sayısı 54 milyon 113 bin.  Dana eti tüketiminin 2020 yılı için 59,5 bin ton olduğunu söyleyen Doç. Dr. Nihal Büyükuslu, “Tüketilen 1 kg et başına üretilen karbondioksit ölçüsü sığır için 27,0 iken koyun için 39,2‘dir. İneklerin neden olduğu sera gazı salınımı sorundur fakat başka salınım yapan faktörler dikkate alındığında en büyük sorun olarak tabir edilmesi hakikat değil” dedi. 

TÜRKİYE HER YIL 500 MİLYON TON SERA GAZI ÜRETİYOR

Türkiye’de sera gazı salınımı kişi başına yaklaşık 6 ton. Türkiye, her yıl atmosfere 500 milyon ton sera gazı salıyor. Bu oranla Türkiye, dünyanın yıllık salınımının yaklaşık olarak yüzde 1’ine yol açıyor. 2019 yılı için sera gazı salınımının yaklaşık üçte biri kömür, %72’si güç, %11’i sanayi, %13 tarımdan kaynaklanmış. Büyükuslu, “Sera gazı salınımı açısından öncelikli tahlil fosil yakıtların azaltılması olmalı” ayrıntısını paylaştı.

HAYVANSAL PROTEİNLER ETRAF ÜZERİNDE MÜSPET BİR TESİR YARATIYOR FAKAT…

Doç. Dr. Nihal Büyükuslu, hayvansal besin kaynaklarının tüketiminin azaltılmasının etraf üzerinde müspet bir tesir yaratacağını belirtse de, insan sıhhati açısından hayvansal proteinlerin bitkisel proteinlerden daha kaliteli olduğu vurgusunu yaptı.

Büyükuslu, “Türkiye Beslenme Rehberi’nde günlük diyette gücün %10-20’sinin proteinlerden gelmesi önerilir. Hayvansal besinlerdeki elzem amino asitlerin sindirilebilirliği daha yüksektir. Ülkemiz diyetinde toplam protein alımının %58’ i ise bitkisel besinlerden sağlanmaktadır. TBSA  2010 çalışmasında son bir ayda kırmızı eti her gün yahut gün çok tüketenlerin sıklığı %6,4 olup çok düşüktür. Yetişkinlerin %56,9’unun kırmızı eti ayda 1-2 kere yahut hiç tüketmediği saptanmıştır” diye konuştu.

Besine erişimin ve besinin adil dağılımının, toplum sıhhati açısından kıymetli olduğunu vurgulayan Büyükuslu, Etraf açısından hayvan sayılarını azaltma istikametindeki siyasetler uygulandığında var olan hayvansal besin kaynaklarının tüm popülasyona ulaştırılması ve sıhhat açısından kâfi ölçüde kullanılması için yönetimsel irade de gösterilmeli” dedi.

NEREYE-GIDECEGINI-BILMIYORSAN-SANA-BIR-TAVSIYEMIZ-VAR.jpg
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.